NIEUWE LIJMTECHNIEKEN VOOR ELK TYPE ZOOL

De juiste lijm voor het juiste materiaal

In de loop der jaren is er heel wat veranderd bij de technieken van de schoenmakerij, zeker wat het gebruik van lijmen betreft, de verschillende toepassingsgebieden, en de gevaren die lijmstoffen kunnen inhouden. Dankzij grondige research en ontwikkeling zijn de meeste internationale lijmproducenten erin geslaagd een relatief beperkt gamma van lijmen te ontwikkelen, waarmee men zowat 100% van de te lijmen grondstoffen kan bewerken.

SOORTEN LIJMEN

Lijmen worden in drie verschillende soorten opgedeeld, in functie van de te lijmen grondstoffen.

Neopreenlijm

Neopreenlijmen kunnen worden gebruikt voor een zeer groot aantal toepassingen: rubber, kurk, leder, kortom, de 'traditionele materialen'. PU-lijmen kunnen ook gebruikt worden voor die traditionele materialen, maar zijn in het bijzonder geschikt voor toepassingen op pvc, PU, EVA en een aantal andere kunststofmaterialen.

Universele lijm

Ten slotte brengen een aantal fabrikanten ook universele lijmen op de markt, die voor praktisch alle doeleinden kunnen worden gebruikt.

Cyanoacrylaatlijm

Naast deze drie klassieke soorten kan iedereen uiteraard ook teruggrijpen naar cyanoacrylaatlijmen, ook secondelijm en in de schoenmakerij ook atoomlijm genoemd. Het is een kleurloze lijm, op basis van cyanoacrylaat, die in enkele seconden een lijmverbinding kan maken. Vaak is die vloeibaar, maar er bestaan ook dikkere halfvloeibare tot 'geleiachtige' varianten. Het voordeel van deze lijm is het vrijwel universele gebruik, het nadeel is echter de absolute rigiditeit van de gelijmde oppervlakken. Om die reden is het bijvoorbeeld niet bruikbaar voor loopzolen van schoenen. Bij de afwikkeling van de voet is er immers een torsie van de zool, waardoor die kan barsten.

LIJMPROCES

In functie van de soort lijm en de te lijmen materialen worden er diverse lijmprocedés gebruikt. In de meeste gevallen worden de te lijmen delen geschuurd en geruwd. Soms moet er ook ontvet, afgewassen met aceton, gestabiliseerd en gehalogeneerd worden. Vaak moet er een 'open tijd' worden gerespecteerd, alvorens de te lijmen delen tegen elkaar aan te brengen. In de meeste gevallen worden de schoenen vervolgens op de pers gezet om het lijmproces te beëindigen.

VRAAG RAAD AAN DE LEVERANCIER

Praktisch alle fabrikanten en leveranciers verstrekken voldoende informatie voor het gebruik en de toepassingen van de verschillende lijmsoorten. Sommige fabrikanten beschikken over tabellen met de beschrijving van de grondstoffen en de manier van bewerken, waarbij er dan telkens verwezen wordt naar het te gebruiken type lijm, de behandeling, met verwijzing naar de te gebruiken lijmsoort. De beste raadgevers blijven nog altijd uw leveranciers van materialen en grondstoffen. Zij zijn het best geplaatst om de juiste informatie te geven over de verschillende lijmen en hun toepassingen. Ook kan men bij hen terecht voor concrete problemen, wanneer men bijvoorbeeld te maken heeft met nieuwe of onbekende materialen.

Gezondheidsrisico

In de schoenmakerij wordt men geconfronteerd met twee soorten schadelijke stoffen. In de eerste plaats is er de schuurstof die vrijkomt bij het schuren en voorbereiden van de te herstellen materialen, voornamelijk zolen. Na het voorbereidende werk, het schuren, volgt meestal de fase van het lijmen. In de schoenmakerij wordt er dagelijks gebruikgemaakt van lijmen, waarin er vaak schadelijke stoffen aanwezig zijn. Aan het werken met deze oplosmiddelen zijn er gezondheidsrisico's verbonden.

Schadelijke stoffen

De eerste zeer belangrijke maatregel is om te kiezen voor lijmen, kleurstoffen en andere chemische stoffen die zo weinig mogelijk schadelijke stoffen bevatten. Zo is het gebruik van benzeen in lijmen al lang verboden. Andere risicovolle stoffen zijn n-hexaan en 2-butanon, die allebei perifere polyneuropathie (gevoelloos worden van voeten en vingers) kunnen veroorzaken. Ook het sterk narcotische tolueen kan door andere stoffen worden vervangen.Belangrijk is om aan de leverancier van lijmen te vragen om lijmen te leveren waarin die stoffen niet aanwezig zijn.

DAMPAFZUIGSYSTEMEN

In veel gevallen is de apparatuur voor het afzuigen van schuurstoffen ook bruikbaar voor het afzuigen van lijmdampen en andere chemische dampen. Er moet een keuze gemaakt worden in functie van de technische mogelijkheden in de werkruimte. Is er de mogelijkheid tot het plaatsen van externe afzuigapparatuur?

De interne afzuiging wordt enkel nog geadviseerd en toegepast in gevallen waarbij er relatief weinig geschuurd wordt of lijm gebuikt wordt. Het is zelfs niet uitgesloten dat de interne afzuiging in de toekomst helemaal verboden zal worden. 

PRAKTISCHE TIPS

De NVOS (Nederlandse Vereniging van Orthopedisch Schoentechnici) geeft een aantal richtlijnen en tips die iedereen kan opvolgen:

- Zorg dat de afzuiging altijd aanstaat  en goed functioneert

- Zorg dat je altijd dicht bij de afzuiging lijmt

• Werk altijd op de lijmtafel en/of plaats de afzuigarm vlak boven je werkstuk

- Zorg dat je de lijm en het oplosmiddel  niet onnodig verspreidt

• Zet de lijmpot tijdens het lijmen vlak bij de afzuiging.

• Leg de gebruikte borstels ook vlak bij de afzuiging.

• Zet de gelijmde stukken altijd op de planken boven de lijmtafel of
  als je klaar bent met lijmen
  op de lijmtafel zelf.

• Sluit de lijmpot na gebruik.

- Zorg dat je de lijmplek opgeruimd en  schoon houdt

• Veel spullen op een lijmtafel (schoenen, voorraad van lijmpotten en dergelijke) hinderen de afzuiging. Ruim de lijmtafel daarom altijd op.

• Probeer door zorgvuldig te werken zo weinig mogelijk lijm te morsen.

• Maak de werkplek in elk geval aan het eind van de werkdag schoon.

- Hygiëne

• Eet, drink en rook niet op de werkplek.

• Was handen en polsen voor iedere eet-, drink- en rookpauze of sanitaire stop.

• Bewaar geen eet- of drinkwaren in de werkruimte.